લખો લખો લખો…..

– જુગલકીશોર.
વાંચવા માટે કોઈ આવી રીતે આગ્રહ કરે તો સમજાય, પણ લેખક બનવાના તે કાંઈ આગ્રહ હોતા હશે ?!
ના. લેખક કાંઈ બન્યું બનાતું નથી એ વાત સાવ સાચી પરંતુ લેખક શબ્દને જરા સમજીએ તો લેખક બનવું કાંઈ અઘરું નથી !
લખે તે લેખક ! એ વ્યાખ્યા ધ્યાનમાં રાખીએ તો કશું પણ લખે તેને લેખક તો કહી જ શકાય. એમ તો દુકાનદાર નામાના ચોપડા લખે તો એનેય લેખક તો કહી જ શકાય ! પણ આપણે એવો અર્થ કરીને આળસ કરવી નથી…….આપણે તો આપણી માતૃભાષાને ઘરઘરમાં વહેતીરમતી રાખવી છે. એના ઝાંઝર રણઝણતાં રાખીને એનો કર્ણમધુર રવ સૌને સંભળાવવો છે. એનાં ગાન ગાવાંય છે ને ગવડાવવાંય છે.
બોલી એ જેમ જીહ્વા અને કર્ણ વચ્ચેનો વ્યવહાર છે. તે જ રીતે લેખન દ્વારા પ્રગટતી ભાષા એ લખનારના આંતરજગતના પ્રચ્છન્ન ભાવોનું પ્રાગટ્ય છે. એને બહાર વહેવડાવીને ભીતરી પ્રવાહો સૌમાં વહેંચવાનું મહત્ત્વનું ને મજાનું કામ કરવા જેવું છે. લખો લખો લખો…..આ ત્રણેય શબ્દોને જમણી બાજુથી વાંચો તો વંચાશે, ખોલ ખોલ ખોલ !! અંદર જે ઢંકાયેલું પડ્યું છે તેને ખોલવાની વાત છે !!
પહેલો સવાલ છે, શા માટે લખવું ? મનની વાતો મનમાં રહે તો શું ખોટું ? કોઈને સંભળાવવા–વંચાવવાની શી જરુર છે ? તો એનો જવાબ માતૃભાષાના સંદર્ભે આપીશું…..
મનની વાતો બીજાને સંભળાવવાનું જવા દઈએ પણ આપણી ભાષાને માટે કંઈક કરી છુટવા માટે લખવાની વાત કહીએ તો કદાચ વાત ગળે ઉતરે ખરી……શા માટે લખવું એ સવાલ આપણી ભાષાની સામે ઉભા થયેલા પડકારને પહોંચી વળવાના જવાબરુપે છે !
આજે દરેક માતૃભાષાને બે અડચણો નડી રહી છે :
  • એક તો વૈષ્વીક વ્યવહારો માટે અનીવાર્ય બની ચુકેલી અંગ્રેજી ભાષાના ફેલાવાને કારણે વર્ણસંકર બની જતી માતૃભાષાઓ અને –
  • બીજું, મોબાઈલ પર થતા વ્યવહારોમાં બગડીને બેહાલ થઈ રહેલી મોબાઈલીયા ભાષા !!
અંગ્રેજી શબ્દો કોઈ પણ માતૃભાષામાં ઉમેરાતા રહે તો તે તો સહજ જ છે. એને અટકાવવાનું જેમ શક્ય નથી તેમ તેને અટકાવવાની જરુર પણ નથી. પરંતુ બહારથી આવતા શબ્દોની સાથે સાથે બહારની ભાષાનું બંધારણ પણ આપણી ભાષામાં ઘુસી જઈને બગાડી મુકે, આપણી ભાષાનું બંધારણ અને પોત (સ્ટ્રક્ચર અને ટૅક્ષ્ચર) બન્ને બગડી જાય તે તો બરાબર ન જ કહેવાય ! અંગ્રેજીની ઘુસણખોરી આપણી ભાષાની લઢણ સુધ્ધાં બદલી નાખે તે તો કેમ પોસાય ?! મોબાઈલીયા ભાષાના આક્રમણથી બચવા માટે પણ આપણે ગુજરાતીમાં લખો, લખો, લખો એમ બુમ પાડીને કહેવું પડશે; કહેતાં જ રહેવું પડશે.
ને એક બીજો મોટો દુશ્મન પણ હવે આપણી સામે મજબુત બનીને આવી ગયો છે તેનોય વીચાર કરવો જ પડવાનો છે. આ દુશ્મન તે ભણવા–ગણવા માટેનું અને જીવનવ્યવહારો માટેનું માધ્યમ !! માતૃભાષાનું માધ્યમ માત્ર શીક્ષણમાં જ નહીં પરંતુ જીવનવ્યવહારો માટે વપરાતી બોલીમાં પણ ફરજીયાત થઈ જાય તે બહુ જરુરી છે. કોઈને થશે કે જીવનવ્યવહારોમાં આવા આગ્રહ રાખવા તે વાણી સ્વાતંત્ર્યનો ભંગ ન ગણાય ? પરંતુ ઘણા દેશોમાં માતૃભાષામાં જ વ્યવહારો કરવાનો જે રીવાજ છે તે યાદ રાખવો જોઈશે…..આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનોમાં પણ જે તે દેશોના પ્રતીનીધીઓ પોતાની બોલીમાં જ વક્તવ્યો રજુ કરે છે તેથી શરમ અનુભવતા નથી; તો આપણે પણ શા માટે એકબીજાની સાથે અંદરોઅંદર ગુજરાતીમાં જ વ્યવહારો ન કરીએ ?!
માતૃભાષાની સેવા કરવી હશે, એને ભુંસાઈ જતી અટકાવવી હશે ને એ જ ભાષામાં લખવા–વાંચવા–બોલવાનું ગૌરવ લેવું હશે તો વાંચવા–બોલવાની સાથે સાથે “લખવા”નો પણ મહાવરો પાડવો જ પડશે……(બીજી રીતે કહું તો આપણા સહુમાં “લખ–વા” ફેલાઈ જાય તેમ કરવું જોઈશે !)
ને એટલે જ, આ લેખનું શીર્ષક બનાવીને (અને મારી આ નવી સાઈટનો મુખ્ય હેતુ પણ એ જ રાખીને ) મેં કહ્યું ને કે –
લખો, લખો, લખો !!!
(શું લખવું ? એવા સવાલના જવાબમાં કેટલીક વાતો હવે પછી !)
– જુગાલકીશોર
વાંચવા માટે કોઈ આવી રીતે આગ્રહ કરે તો સમજાય, પણ લેખક બનવાના તે કાંઈ આગ્રહ હોતા હશે ?! ના. લેખક કાંઈ બન્યું બનાતું નથી એ વાત સાવ સાચી પરંતુ લેખક શબ્દને જરા સમજીએ તો લેખક બનવું કાંઈ અઘરું નથી ! લખે તે લેખક ! એ વ્યાખ્યા ધ્યાનમાં રાખીએ તો કશું પણ લખે તેને લેખક તો કહી જ શકાય. એમ તો દુકાનદાર નામાના ચોપડા લખે તો એનેય લેખક તો કહી જ શકાય ! પણ આપણે એવો અર્થ કરીને આળસ કરવી નથી…….આપણે તો આપણી માતૃભાષાને ઘરઘરમાં વહેતીરમતી રાખવી છે. એના ઝાંઝર રણઝણતાં રાખીને એનો કર્ણમધુર રવ સૌને સંભળાવવો છે. એનાં ગાન ગાવાંય છે ને ગવડાવવાંય છે. બોલી એ જેમ જીહ્વા અને કર્ણ વચ્ચેનો વ્યવહાર છે. તે જ રીતે લેખન દ્વારા પ્રગટતી ભાષા એ લખનારના આંતરજગતના પ્રચ્છન્ન ભાવોનું પ્રાગટ્ય છે. એને બહાર વહેવડાવીને ભીતરી પ્રવાહો સૌમાં વહેંચવાનું મહત્ત્વનું ને મજાનું કામ કરવા જેવું છે. લખો લખો લખો…..આ ત્રણેય શબ્દોને જમણી બાજુથી વાંચો તો વંચાશે, ખોલ ખોલ ખોલ !! અંદર જે ઢંકાયેલું પડ્યું છે તેને ખોલવાની વાત છે !! પહેલો સવાલ છે, શા માટે લખવું ? મનની વાતો મનમાં રહે તો શું ખોટું ? કોઈને સંભળાવવા–વંચાવવાની શી જરુર છે ? તો એનો જવાબ માતૃભાષાના સંદર્ભે આપીશું….. મનની વાતો બીજાને સંભળાવવાનું જવા દઈએ પણ આપણી ભાષાને માટે કંઈક કરી છુટવા માટે લખવાની વાત કહીએ તો કદાચ વાત ગળે ઉતરે ખરી……શા માટે લખવું એ સવાલ આપણી ભાષાની સામે ઉભા થયેલા પડકારને પહોંચી વળવાના જવાબરુપે છે ! આજે દરેક માતૃભાષાને બે અડચણો નડી રહી છે : • એક તો વૈષ્વીક વ્યવહારો માટે અનીવાર્ય બની ચુકેલી અંગ્રેજી ભાષાના ફેલાવાને કારણે વર્ણસંકર બની જતી માતૃભાષાઓ અને – • બીજું, મોબાઈલ પર થતા વ્યવહારોમાં બગડીને બેહાલ થઈ રહેલી મોબાઈલીયા ભાષા !! અંગ્રેજી શબ્દો કોઈ પણ માતૃભાષામાં ઉમેરાતા રહે તો તે તો સહજ જ છે. એને અટકાવવાનું જેમ શક્ય નથી તેમ તેને અટકાવવાની જરુર પણ નથી. પરંતુ બહારથી આવતા શબ્દોની સાથે સાથે બહારની ભાષાનું બંધારણ પણ આપણી ભાષામાં ઘુસી જઈને બગાડી મુકે, આપણી ભાષાનું બંધારણ અને પોત (સ્ટ્રક્ચર અને ટૅક્ષ્ચર) બન્ને બગડી જાય તે તો બરાબર ન જ કહેવાય ! અંગ્રેજીની ઘુસણખોરી આપણી ભાષાની લઢણ સુધ્ધાં બદલી નાખે તે તો કેમ પોસાય ?! મોબાઈલીયા ભાષાના આક્રમણથી બચવા માટે પણ આપણે ગુજરાતીમાં લખો, લખો, લખો એમ બુમ પાડીને કહેવું પડશે; કહેતાં જ રહેવું પડશે. ને એક બીજો મોટો દુશ્મન પણ હવે આપણી સામે મજબુત બનીને આવી ગયો છે તેનોય વીચાર કરવો જ પડવાનો છે. આ દુશ્મન તે ભણવા–ગણવા માટેનું અને જીવનવ્યવહારો માટેનું માધ્યમ !! માતૃભાષાનું માધ્યમ માત્ર શીક્ષણમાં જ નહીં પરંતુ જીવનવ્યવહારો માટે વપરાતી બોલીમાં પણ ફરજીયાત થઈ જાય તે બહુ જરુરી છે. કોઈને થશે કે જીવનવ્યવહારોમાં આવા આગ્રહ રાખવા તે વાણી સ્વાતંત્ર્યનો ભંગ ન ગણાય ? પરંતુ ઘણા દેશોમાં માતૃભાષામાં જ વ્યવહારો કરવાનો જે રીવાજ છે તે યાદ રાખવો જોઈશે…..આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનોમાં પણ જે તે દેશોના પ્રતીનીધીઓ પોતાની બોલીમાં જ વક્તવ્યો રજુ કરે છે તેથી શરમ અનુભવતા નથી; તો આપણે પણ શા માટે એકબીજાની સાથે અંદરોઅંદર ગુજરાતીમાં જ વ્યવહારો ન કરીએ ?! માતૃભાષાની સેવા કરવી હશે, એને ભુંસાઈ જતી અટકાવવી હશે ને એ જ ભાષામાં લખવા–વાંચવા–બોલવાનું ગૌરવ લેવું હશે તો વાંચવા–બોલવાની સાથે સાથે “લખવા”નો પણ મહાવરો પાડવો જ પડશે……(બીજી રીતે કહું તો આપણા સહુમાં “લખ–વા” ફેલાઈ જાય તેમ કરવું જોઈશે !) ને એટલે જ, આ લેખનું શીર્ષક બનાવીને (અને મારી આ નવી સાઈટનો મુખ્ય હેતુ પણ એ જ રાખીને ) મેં કહ્યું ને કે – લખો, લખો, લખો !!! (શું લખવું ? એવા સવાલના જવાબમાં કેટલીક વાતો હવે પછી !)

આથમતા સૂરજ નિમિત્તે કેટલુંક !

આથમતા સૂરજના અજવાળે

– શ્રી દાવડા

ઉગતા સૂરજ અને ડુબતા સૂરજ વચ્ચે આખું આકાશ સમાઈ જાય છે. ઉગતા સૂરજસમયે, પલ પલ પ્રકાશની તીવ્રતા અને ઉષ્મા વધે છે. નવો ઉત્સાહ, નવી શક્તિઅને નવી આશાઓ સાથે ધરતી ઉપરના પ્રાણીમાત્રની ગતિવિધીઓનો સંચારથાય છે. લોકો ઉગતા સૂરજને વધાવે છે, એને પૂજે છે.

ઉગતા સૂરજ સામે આખું આકાશ પડ્યું છે. સૂરજના પણ કંઈ સમણા છે. એને ઘણુંબધું કરવું છે. સમુદ્રમાંથી ખારું પાણી ઉલેચીને એને મીઠું બનાવીને ધરતી ઉપરવરસાવવું છે. ખેતરોના ઊભા મોલને ઉષ્મા આપી એને પુષ્ટ કરવા છે. સમગ્રધરતી ઉપર પ્રકાશ પાથરી, પ્રાણીમાત્રને એમના જીવનનિર્વાહ માટે કામ કરવાનીસગવડ કરી દેવી છે.

સૂરજ પોતાના સમણા સાકાર કરવા સફર શરૂ કરે છે. જેમ જેમ માર્ગ કપાય છેતેમ તેમ એના જોમ અને જુસ્સામાં તીવ્રતા વર્તાતી જાય છે. મંઝીલની મધ્યમાંએને થોડો થાક વર્તાય છે. અર્ધું આકાશ તો એણે પાર કરી લીધું છે, પણ હજીઅર્ધું બાકી છે. હવે તેના જોમ જુસ્સામાં થોડી નરમાશ આવે છે. ક્યારેક પોતે જસર્જેલા વાદળ એને ઢાંકી દે છે, પણ એની મંઝીલ તરફની કૂચ જારી છે. આખરેએ આખું આકાશ પાર કરી, ક્ષિતિજે આવી પહોંચે છે.

એણે પોતાની ફરજ બજાવતાં બજાવતાં, આખી દુનિયા જોઈ લીધી છે. એના એકએક કિરણમાં એનો એક એક અનુભવ સંગ્રાયેલો છે. એની પાસે સમય ખૂબ ઓછો છે.ડૂબી જતાં પહેલાં એને આ અનુભવો કોઈને કહેવા છે, પણ બધા થાકી ગયા છે. બધાપશ્ચિમ તરફ પીંઠ ફેરવીને બેઠા છે, કદાચ નવા ઉગતા સૂરજની રાહ જોઈ રહ્યાહોય. હા, થોડા રસિયા ડૂબતા સૂરજની આભા જોઈ ખુશ થાય છે, અને સૂરજ ડૂબતો જાય છે, મારી જેમ.

 

 

cropped-images47.jpg

http://www.jjugalkishor.in/wp-content/uploads/2016/12/cropped-images47.jpg

વાચક–વાચા

અહીં વાચકો પોતાના વીચારો દર્શાવી શકે છે.

ગુર્જરી ગિરા

– ઉમાશંકર જોશી

 

જે જન્મતાં આશિષ હેમચંદ્રની

પામી, વિરાગી જિનસાધુઓએ

જેનાં હિંચોળ્યાં મમતાથી પારણાં,

 

રસપ્રભા ભાલણથી લહી જે

નાચી અભંગે નરસિંહ–મીરાં–

અખા તણે નાદ ચડી ઉમંગે

આયુષ્મતી લાડલી પ્રેમ ભટ્ટની,

દૃઢાયુ ગોવર્ધનથી બની જે,

અર્ચેલ કાન્તે દલપત્તપુત્રે

તે ગુર્જરી ધન્ય બની ઋતંભરા

ગાંધીમુખે વિશ્વમાંગલ્યધાત્રી.